دفتر نشر آثار علامه حکیم سید محمد جواد موسوی غروی

کد : 307
تاریخ انتشار : 1395/03/13
  • پرسش اول
    پرسش 1 : ممنون می‌شوم اگر دربارۀ طریقۀ محاسبه و پرداخت فطریه من را راهنمایی بفرمایید و اینکه کسی که به دلیل شغلش روزه را طاقت نمی‌آورد، اطعام فقیر چه معنایی دارد؟ و چه طور باید پرداخت کند؟

    فطریه برابر است با متوسط هزینۀ یک وعده خوراک خانواده (متوسط میان یک وعده صبحانه و ناهار و شام را حساب می‌کند از قبیل نوشیدنی، میوه و غذاء) بدین ترتیب هر خانواده و هر فردی، بر اساس توان مالی خود، فطریه می‌دهد. غنی و فقیر در فطریه یکسان نیستند. و اما اگر کسی با تعطیلی کار یا کاهش زمان کار خود، به دلیل گرفتن روزه، به معاش خانواده خود آسیب برساند، اگر بتواند با نوشیدن یک یا چند لیوان آب، یا با خوردن چند لقمه نان، یا مثلاً بیسکوییت، رزوه را به پایان برساند. چون به نیت روزه داشتن بوده، در عداد روزه داران محسوب می‌گردد و نه روزه خواران. و اگر با هیچ یک از تمهیدات نتوانست، در عِداد «یُطیِقُون» است، یعنی کسانی که به طاقت فرسایی روزه را به پایان می‌برند، و در هر دو صورت، باید فدیه بدهد، که آن هم معادل همان فطریه است و شخصاً می‌تواند به هرکس از آشنایان، دوستان، خویشان و اطرافیان که می‌شناسد و از نیازمندانند، پرداخت نماید. برای هر روز یک فدیه باید بدهد تا رمضان سال بعد. اگر می‌داند که در طول سال می‌تواند قضاء آن روزه‌ها را بگیرد، فدیه ندهد. چنانچه قضاء آنها را نیز نمی‌تواند و استطاعت مالی هم برای دادن فدیۀ را ندارد، حداقل نیمی از فدیه را اداء کند.

  • پرسش دوم
    پرسش 2 : آیا در شرایطی که تعداد بسیار زیادی از دانش آموزان پیش دانشگاهی، برای رقابت مهم کنکور، مدتی طولانی تلاش کرده‌اند و در ماه آخری که می‌‌خواهند بیشترین سعی را بعمل آورده و حدود 13-14 ساعت از روز را مطالعه کنند، و به دلیل کلاس‌های مدرسه نمی‌‌توانند درس خواندن را به شب موکول کنند و حتی در آن صورت هم که بیشتر زمان مطالعه را در شب داشته باشند، باز هم ساعاتی را در روز، در حال ضعف و سستی روزه، مجبورند با کمترین بازدهی، درس بخوانند و در این شرایط به نتیجۀ تحصیل یک ساله شان لطمه وارد می‌‌شود، آیا می‌‌توانند روزه شان را نگرفته و بعداً قضاء نمایند؟ روز کنکور 7 شوال است. درست هفت روز بعد از رمضان.

    احکام فقه باید انطباق کامل با آیات قرآن و سنت قطعیه رسول خدا داشته باشد. طبق آیه الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ (بقره 184) ، کسانی که به طاقت فرسایی روزه را به پایان می‌‌برند، بر آنان فدیه و عوضی است به قدر خوراک یک درمانده. و نیز طبق آیه يُرِيدُ الله بِكُمُ اليسر وَلاَ يُرِيدُ بِكُمُ العسر (بقره 185) ، خدا برای شما آسانی و راحتی می‌‌خواهد و سختی را برای شما نمی‌‌خواهد، اینگونه افراد، اگر به حقیقت، خودشان را در بی طاقتی و سختی می‌‌بینند، روزه گرفتن را به روزهایی موکول کنند که بی طاقت فرسایی و با سختی کمتری اداء دین نمایند. اما حتماً این کار را بکنند، زیرا خدای تعالی بعد از آیه اول، بلافاصله می‌‌فرماید وَأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (بقره 184)، اگر روزه بدارید برای شما بهترین است، اگر دانسته باشید. البته دختران نه ساله هم از این قاعده مستثنی نیستند چون بلوغ دختران و پسران به حائض شدن و احتلام است نه به سن، و هر یک از آنها در زمان معین خود به بلوغ می‌‌رسند، بناءبراین وادار کردن آنها به روزه داشتن در سن نه سالگی، خلاف آیات کتاب و سنت قطعیه رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم می‌‌باشد، در این خصوص به کتاب مبانی حقوق، تألیف علامه سید محمد جواد غروی، رسالۀ بلوغ، مراجعه کنید.

  • پرسش سوم
    پرسش 3 : نظر مرحوم پدرتان در مورد نماز و روزۀ مسافر چیست؟ آیا نماز را شکسته و افطار روزه را واجب می‌‌دانند؟

    نماز مسافر را شکسته و روزۀ او را ساقط می‌‌دانند، علیرغم نظر برخی از متأخرین، مثل مرحوم آیت الله صادقی تهرانی که گفته‌اند: امروز کسی مصداق مسافر نیست، به جهت سهولت در سفر و وجود امکانات برای مسافر. با توجه به آیات عدیده مثل 185 بقره، 17، 22، 32 و 40 قمر، 8 اعلی، 28 اسراء، 6 مائده، 78 حج، 61 نور، 17 فتح، 38 احزاب، و با عنایت به اینکه همۀ آیات کتاب، بی ناسخ و منسوخ، صادر از علیم حکیم قدیر است، نباید به دلخواه انسان مؤمن دستخوش تبدیل و تحول شود، تا جامعۀ ایمانی مسلمانان و مؤمنانِ به نبی خاتم، به وحدت نظر و عمل نسبی برسید. مرحوم علامۀ غروی معتقد بود مسافرتهای قدیم، گرچه سختی و خستگی داشت، ولی زمان هم داشت. اما امروز هم خستگی دارد و هم سختی و هم محدودیت زمانی. جابه‌جایی وسائل از خانه به تاکسی، از تاکسی به اتوبوس، از اتوبوس به هواپیما، آن هم در زمانی محدود و کاملاً تنگ و معین شده. مثلاً در یک فرودگاه برای جابه جایی از یک هواپیما به هواپیمای دیگر فقط بین ده دقیقه تا یک ربع ساعت وقت است، و همین فرصت هم برای یک نماز! اما در قدیم در یک کاروانسرا رحل اقامت می‌‌افکندند و حداقل چند ساعت می‌‌ماندند و تا همه گرد نمی‌‌آمدند، قافله حرکت نمی‌‌کرد.
    با این حال حکم نماز و روزه را از هم جدا می‌‌دانستند و احکام را قیاسی نمی‌‌دانستند، باز هم بر طبق آیات کتاب که نماز را کلاً از زن حائض ساقط می‌‌داند ولی روزه را با قضاء یا کفاره، از اینرو معتقد بودند اگر در سفر، برای کسی روزه نداشتن عسر است و حرج، پس روزه بدارد. و اگر روزه داشتن سخت است روزه نگیرد. چون یک امر فردی و پوشیده است و نیازی به ابراز ندارد. اما نماز یک امر اجتماعی است و حتی المقدور باید به جماعت برگزار گردد. بناءبراین مسافر بودن یا نبودن شخص در میان جمع ظاهر می‌‌گردد و باید چنین شود تا مسلمانانی که در حضرند از حالات و نیازهای مسافر بپرسند. و نیز از شهری که آمده و اوضاع و احوال مردمان آن شهر، تا همه از حال هم باخبر باشند. همین مسافر می‌‌تواند دو رکعت بعد را به امام اقتداء کند گویا که چهار رکعت اقامه کرده ولی مسافر بودن خود را هم اعلام کرده است. اما همین مسافر اگر در جمع مسلمانان نبود، و نمازش را فُرادی اقامه کرد و تمام خواند، حتماً مورد مؤاخذه الهی نخواهد بود.

  • پرسش چهارم
    پرسش 4 : آیا نزدیکی در ماه رمضان بین سحر تا افطار منجر به ابطال روزه می‌گردد؟چرا؟

    ماه رمضان اختصاص به عبادت دارد که اساس آن امساک از هر چیزی است که انسان از روی خواهش نفس بخواهد. روزه داشتن تمرینِ نخواستن‌ها است تا انسان مؤمن فرا گیرد چگونه با خواهش‌های نفسانی خود مقابله کند و نخواستن‌های آموخته در ماه مبارک رمضان را به ماههای دیگر سال تسری بخشد. تعلیل روزه در قرآن کریم «لَعَلَکُم تَتَّقُون» است، باشد که شما پرهیزگار شوید. امید است توفیق اینگونه عبادات را که منجر به تقوی شود، حضرت باری به همۀ مسلمانها عنایت فرماید.

  • پرسش پنجم
    پرسش 5 : به نام خدا به نظرتان موقع افطار غروب آفتاب است یا شب زیرا قرآن اشاره کرده که تا شب روزه بدارید؟

    شب در آیه مذکور وَكُلُواْ وَاشْرَبُواْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّواْ الصِّيَامَ إِلَى الَّليْلِ (بقره 187)، أَقِمِ الصَّلاَةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ (اسراء 78) اصطلاحی است و در همۀ زبانها هم بکار رفته و می‌رود، مثل اینکه ما می‌‌گوییم زود باش که شب شد. قرآن می‌‌گوید: إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ، تا فرو افتادن شب، و به محض غروب خورشید، شب فرو افتاده است. از وقتی نتوان نماز عصر را اقامه کرد شب شده است و نماز مغرب و افطارِ روزه در یک لحظه واقع می‌‌گردد، که باید یکی را انجام داد. به کتاب مغرب و هلال رجوع کنید.